„Inner Bridges: Analytical Work with Children, Adolescents and Young Adults” Bucharest 4-7/06/26

Inner Bridges – konferencja o analitycznej pracy z dziećmi, młodzieżą i młodymi dorosłymi w Bukareszcie

W dniach 4–7 czerwca 2026 roku w Bukareszcie odbyła się międzynarodowa konferencja „Inner Bridges: Analytical Work with Children, Adolescents and Young Adults”, poświęcona analitycznej pracy z dziećmi, młodzieżą i młodymi dorosłymi.

Było to wyjątkowe wydarzenie, ponieważ zostało zorganizowane wspólnie przez cztery towarzystwa analityczne: SP Jung i SRAJ z Rumunii, Slovenian Association for Analytical Psychology (SZAP) oraz Polskie Towarzystwo Psychoanalizy Jungowskiej (PTPJ).

Miałam zaszczyt być członkinią komitetu organizacyjnego konferencji, wspólnie z Emą Diaconu, Ilincą Bălaș i Mancą Švarą. Przez cztery dni ponad stu analityków, psychoterapeutów, osób szkolących się oraz innych specjalistów z wielu krajów i towarzystw jungowskich spotkało się, aby wspólnie myśleć o wyzwaniach współczesnej pracy analitycznej z najmłodszymi pacjentami i ich rodzinami.

Most jako symbol spotkania

Centralnym obrazem konferencji był most – symbol łączenia tego, co pozornie oddzielone: różnych obszarów psychiki, przeciwieństw, doświadczeń, ludzi i perspektyw.

Drugim ważnym obrazem był solidny kontener, czyli przestrzeń zdolna pomieścić trudne doświadczenia, emocje i różnorodność ludzkich historii.

Te dwa obrazy – most i kontener – towarzyszyły nam przez całe cztery dni. Stały się również metaforą samego procesu analitycznego: budowania połączeń pomiędzy tym, co świadome i nieświadome, pomiędzy cierpieniem i twórczością, pomiędzy doświadczeniem jednostki a relacją z drugim człowiekiem.

W pewnym sensie sama konferencja stała się takim kontenerem – miejscem, w którym można było pomieścić różnorodne doświadczenia kliniczne, emocje i pytania, a następnie wspólnie je opracowywać i nadawać im znaczenie.

„Bridge over death”

Podczas konferencji miałam również możliwość wygłoszenia wykładu plenarnego pt.:

„Bridge over death: linking symbols and linking phenomena in Jungian analysis of children with autism spectrum disorder”

Wystąpienie było poświęcone moim wieloletnim doświadczeniom w pracy analitycznej z dziećmi ze spektrum autyzmu oraz rozwijanej przeze mnie koncepcji „linking phenomena” i „linking objects” – zjawisk i obiektów, które mogą umożliwiać budowanie relacji, komunikacji i psychicznego połączenia z dzieckiem.

Tytułowy „most nad śmiercią” odnosił się do szczególnego rodzaju doświadczenia zerwania więzi – zarówno w relacji z drugim człowiekiem, jak i z własnym światem wewnętrznym. W pracy z dziećmi w spektrum szczególnie ważne staje się poszukiwanie sposobów, w jakie możliwe jest ponowne nawiązanie kontaktu, kiedy tradycyjne formy komunikacji i symbolizacji okazują się niedostępne.

Była to dla mnie również okazja do podzielenia się fragmentem pracy nad teorią, którą rozwijam od kilku lat, łącząc perspektywę psychologii analitycznej z doświadczeniami klinicznymi dotyczącymi spektrum autyzmu.

Bogaty program kliniczny

Program konferencji obejmował osiem wykładów plenarnych, 21 prezentacji przypadków klinicznych oraz trzy warsztaty.

Wśród wykładowców znaleźli się między innymi Francesco Bisagni, Caterina Vezzoli, Batya Brosh Palmoni, Jay Barlow, Eva Pattis Zoja, Oksana Zaleska, Manca Švara, a także ja – z prezentacją dotyczącą pracy jungowskiej z dziećmi w spektrum autyzmu.

Szczególnie cenne były dla mnie prezentacje przypadków klinicznych. Pokazywały one, jak różnorodne mogą być drogi rozwoju psychicznego dzieci i młodych ludzi oraz jak wiele wymaga od terapeuty gotowość do pozostawania przy tym, co jeszcze nie zostało nazwane, zrozumiane czy zsymbolizowane.

Ważną częścią programu były również warsztaty, w tym prowadzony przez Evę Pattis Zoja i Mihaelę Drăgan warsztat sandplay, poświęcony między innymi przestrzeni ciszy oraz doświadczeniu „grupowej psychiki”.

Spotkanie ludzi i idei

Konferencja była czymś więcej niż tylko wydarzeniem naukowym.

Rozmowy prowadzone podczas sesji, wspólne posiłki, spotkania wieczorne, warsztaty i nieformalne dyskusje pozwoliły nawiązać nowe relacje zawodowe i osobiste. Dla mnie szczególnie ważne było doświadczenie współpracy ponad granicami poszczególnych towarzystw i krajów.

Organizacja konferencji była dużym przedsięwzięciem, wymagającym połączenia wielu różnych perspektyw, doświadczeń i sposobów pracy. Jednocześnie właśnie ta różnorodność okazała się jej ogromną wartością.

Inner Bridges było konferencją, która w pewnym sensie sama zbudowała mosty, o których mówił jej program.

Mosty pomiędzy krajami i towarzystwami, pomiędzy teorią a praktyką kliniczną, pomiędzy doświadczeniem analityków a światem dzieci i młodych ludzi, z którymi pracujemy.

Co pozostaje po konferencji?

Po spotkaniach w Bukareszcie pozostaje przede wszystkim poczucie, że dialog rozpoczęty podczas konferencji powinien być kontynuowany.

Praca analityczna z dziećmi, młodzieżą i młodymi dorosłymi wymaga szczególnej uważności, elastyczności i gotowości do poszukiwania nowych form kontaktu. Wymaga także umiejętności budowania bezpiecznego kontenera, który pozwala pomieścić to, co trudne, oraz mostów prowadzących ku relacji, symbolizacji i rozwojowi.

Cieszę się, że mogłam być częścią tego międzynarodowego spotkania – zarówno jako współorganizatorka reprezentująca Polskie Towarzystwo Psychoanalizy Jungowskiej, jak i jako prelegentka.

Mam nadzieję, że mosty zbudowane w Bukareszcie będą prowadziły dalej – do kolejnych spotkań, współpracy, badań i przede wszystkim do lepszego rozumienia dzieci i młodych ludzi, którym towarzyszymy w ich drodze rozwoju.

Inner Bridges – Bucharest, 4–7 June 2026.

Bridge over death. Linking symbols. Linking phenomena. Building connections.

Nieświadomość w skrzynce z piaskiem- seminarium Laboratorium Sandplay- 3/4.10.2025

W pierwszy weekend października 2025 miałam przyjemność gościć grupę psychoterapeutów którzy przyjechali do #CentrumSandplay w Szczecinie aby doświadczyć metody Sandplay w pracy terapeutycznej.

Grupa w ramach seminarium zapoznała się z podstawami teoretycznymi metody.

Zapoznała się także z metodą #TerapiaWPiaskownicy poprzez doświadczenie własne w grupie.

Na seminarium zostały także omówione historyczne podwaliny metody Sandplay według Dory Kalff a także proces certyfikacji prowadzony przez #ISST Międzynarodowe Towarzystwo Terapii w Piaskownicy.

„Umysł i ciało są jednością” Rozmowy o psychologii klinicznej i pracy psychoterapeutycznej w Światowym Dniu Psychologa

W Światowym Dniu Psychologa opowiadam o pracy klinicznej i psychoterapeutycznej w szpitalu.

21 lutego obchodzimy Międzynarodowy Dzień Psychologa. W 1879 roku psychologia została uznana samodzielną nauką empiryczną. Dzisiaj, w 2025 roku, psychologowie zajmują się diagnozowaniem, opiniowaniem, terapią oraz edukacją i udzielaniem wsparcia. Również w szpitalach wielospecjalistycznych. Takich, jak nasz.

Rozmowa z dr n. med. Agatą Gizą-Zwierzchowską – koordynatorką zespołu psychologów w Szpitalu Wojewódzkim w Szczecinie; specjalistką psychologii klinicznej; psychoterapeutką i psychoanalityczką

Jak wygląda praca psychologa w SPWSZ?

dr Agata Giza-Zwierzchowska: W SPWSZ jestem zatrudniona już od kilkunastu lat. W ramach rozmaitych oddziałów szpitala prowadzę – już dzisiaj wraz z zespołem sześciu psychologów – pracę diagnostyczną, psychoterapeutyczną i psychoedukacyjną, zarówno w placówce przy ul. Arkońska, jak i w szpitalu przy ul. Sokołowskiego. Wspieramy też sam personel w trudach pracy medyka. Krótko mówiąc, mamy pełne ręce pracy, ale na szczęście lubimy to, co robimy. Zawód psychologa raczej wszyscy w zespole wybraliśmy z pasji.

Czy w szpitalu takim, jak nasz, potrzebny jest psycholog?

Niestety tak. Dlaczego powiedziałam “niestety”? Oczywiście wolałabym, żebyśmy wszyscy byli w dobrej kondycji psychicznej. Niestety choroba ciała pacjentów z naszych oddziałów zazwyczaj obciąża psychikę. Mówimy potocznie, że kiedy choruje ciało, to także w jakimś sensie choruje dusza.

W takim razie, czy obecność psychologa w szpitalu jest standardem?

Dzisiaj już na szczęście w wielu szpitalach takich, jak nasz pracują psycholodzy. Kilkanaście lat temu byliśmy jednym z nielicznych szpitali w województwie, w którym dbano w taki specjalistyczny sposób o psychikę pacjenta. Notabene, 23 lutego obchodzony jest Światowy Dzień Walki z Depresją. Dla przykładu powiem, że badania naukowe dowodzą, że co czwarta osoba chorująca somatycznie ma objawy depresji. Walka z chorobą onkologiczną jeszcze bardziej osłabia psychikę. Już co drugi pacjent zmagający się z nowotworem doświadcza depresji. Dlatego nasza praca psychoterapeutyczna, aktualnie już na wszystkich oddziałach szpitalnych, jest niezbędna. Wiemy też, że dbając o swoje samopoczucie wszyscy żyjemy dłużej.

W jakim sensie?

Od wielu lat prowadzone są badania nad wpływem wsparcia psychologicznego na długość życia osób chorych przewlekle. W naszym szpitalu także prowadziłam takie badania w ramach mojej rozprawy doktorskiej na Pomorskim Uniwersytecie Medycznym. Ich wyniki potwierdzają to, że my naprawdę jesteśmy całością. Umysł i ciało są jednością. Nasz układ nerwowy – to, co czujemy i myślimy – jest ściśle połączony z układem hormonalnym, immunologicznym i innymi obszarami ciała. W związku z tym żyjemy dłużej, kiedy jesteśmy w dobrej kondycji psychicznej. Stany depresyjne, lęk, inne negatywne emocje prowadzą do skracania się naszych telomerów, co przyspiesza proces starzenia się komórek. Wszyscy więc, w ramach pracy nad sobą, możemy nie tylko rozwijać pozytywne podejście do życia i otoczenia, ale także wydłużyć życie i poprawić jego jakość…. ciąg dalszy po linkiem

https://spwsz.szczecin.pl/news/umysl-i-cialo-sa-jednoscia.-wywiad-z-psychologiem-szpitalnym

”URO – onko 2024” Wielodyscyplinarne Debaty 6-7 grudnia 2024

Z wielką przyjemnością wzięłam udział w Konferencji „ Uro-onko 2024 Wielodyscyplinarne Debaty 6-7 grudnia 2024” . Jestem pod ogromnym wrażeniem postępów w uroonkologii 💎 i otwartości urologów na psychologię głębii. W ramach wykładu zaprezentowałam założenia teorii psychologii głębi według Jamesa Hillmana i Carla Gustawa Junga w kontekście samoaktualizacji sensu życia, selfcare i celów stawianych sobie w zawodzie medyka.
Bardzo owocna wymiana doświadczeń i wspaniała atmosfera 🪷

I Europejska Konferencja IAAP o psychoanalizie dzieci i młodzieży w Syrakuzach

Przed miesiącem zakończyły się dwa wyjątkowe wydarzenia psychoanalityczne pod patronatem IAAP (International Association for Analytical Psychology) w Syrakuzach w których miałam przyjemność wziąć czynny udział. Pierwsze wydarzenie to The 1st IAAP European Conference on Childhood and Adolescence zatytułowana „Adolescents: Anxieties and Forms o Resilience” . Komitet organizacyjny tej znakomitej konferencji pod kierownictwem dr Cateriny Vezzoli z Włoskiego Towarzystwa Psychologii Analitycznej włożył mnóstwo pracy w przygotowanie wspaniałej , trzydniowej , merytorycznej uczty dla psychoanalityków i routerów IAAP z całego świata. Z ogromną przyjemnością wysłuchałam wykładów analityków jungowskich z Europy m.in. Brigit Soubrouillard, Francesco Bisagni, Maria G. Bianchi, Robert Tyminski, Joerg Rasche. Wielu inspiracji i emocji dostarczyli także prelegenci break-out sessions. W ramach tego wydarzenia miałam także zaszczyt wygłosić wystąpienie poświęcone psychoterapii zaburzeń psychosomatycznych u dzieci, zatytułowane „About a girl who had fire in her hands. Body as a symbol. Psychosomatic expression of the symbol and its transformation in psychotherapy and Jungian analysis of children and adolescents.” Podczas konferencji wykładowcy nie tylko hojnie dzielili się swoim ogromnym doświadczeniem z uczestnikami w ramach break-out sessions i wykładów plenarnych. Nie mniej ważne okazało się celebrowanie relacji i współpracy pomiędzy uczestnikami które zapowiadało wiele przyszłych wydarzeń . Kondycja psychiczna młodzieży i dzieci bezsprzecznie wymaga wsparcia. O tym fakcie przekonujemy się w każdym kraju Europy. Wszyscy dostrzegamy zatrważające statystyki prezentujące kilkudziesięciokrotny wzrost zaburzeń psychicznych u dzieci i tak samo rosnący odsetek prób samobójczych. W przerwach pomiędzy konferencyjnymi wydarzeniami spacerowałam przemierzając ulice starożytnej Ortigii. Zdobiły je rzeźby autorstwa artysty Giovanni da Monreale, który dokumentuje rzeczywistość tworząc rzeźby dzieci patrzące we smartfony. Synchroniczność konferencji i ulicznych rzeźb uderzyła mnie. Utwierdziła w przekonaniu , że działania psychoterapeutyczne wobec osamotnionych w społeczeństwie nastolatków są naglącą koniecznością. Trzy dni później wkroczyłam w przestrzeń drugiej konferencji analitycznej w Syrkuzach. O wrażeniach z niej – nie mniej inspirujących- przedstawię w kolejnym wpisie… TUTAJ

„Prehabilitacja” – innowacja w psychoonkologii – opracowujemy specjalistyczny, innowacyjny program WSPARCIA „PSYCHOPREHBILITACYJNEGO” dla pacjentów chorujących onkologicznie.

W mojej pracy psychoterapeutycznej za szczególnie istotny i cenny dla mnie obszar uznaję psychoonkologię czyli wsparcie psychologiczne dla osób chorujących onkologicznie. Takim obszarem zajmuję się od lat wraz z Zespołem Psycholożek na oddziałach onkologicznych i chirurgicznych Samodzielnego Publicznego Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w Szczecinie.

Diagnoza choroby nowotworowej jest wydarzeniem, które rodzi wiele emocji i stawia wiele pytań… Towarzyszę w tym procesie pacjentom. Wspieram osoby, które otrzymują diagnozę choroby onkologicznej, tak aby ich psychika zmobilizowała się do walki z chorobą. Pytania te, choć nie łatwe, często pojawiają się w umyśle pacjenta, a odpowiedzi na nie przychodzą z czasem. Leczenie wymaga cierpliwości, ale jest drogą w której staram się jako psychoterapeutka towarzyszyć tak, aby każda osoba miała poczucie wsparcia i zmobilizowała wszystkie swoje psychiczne zasoby do wyzdrowienia. Towarzyszę osobom chorującym onkologicznie oraz ich rodzinom przez cały okres leczenia chemioterapeutycznego i chirurgicznego, a także wzmacniam naturalne katalizatory samoleczenia, które drzemią w psychice każdego z nas tak, aby zwiększyć szanse na wyzdrowienie. Choroba onkologiczna jest trudnością. Bliskie jest mi jednak myślenie, że może być też katalizatorem rozwoju. Może być wyzwaniem które zaowocuje pozytywnie na przyszłość. Choroba onkologiczna może być nauczycielem życia. Tego uczą mnie moim pacjenci i takie jest doświadczenie wielu z nich.

Psychoonkologia to dziedzina psychologii, która bardzo intensywnie rozwija się w ostatnich kilkunastu latach w Polsce. Mam przyjemność być częścią tego rozwoju. Razem ze specjalistami z dziedziny chirurgii, dietetyki i fizjoterapii poszerzamy terytorium wsparcia, jakie może być oferowane pacjentom. Tym obszarem jest PREHABILITACJA. Nowa dziedzina onkologii, w której dokonuje się unikatowa współpraca psychoonkologów, chirurgów, dietetyków i fizjoterapeutów, którzy już na początku leczenia mają pomóc pacjentowi przygotować się do niego.

Prehabilitacja to nowy obszar onkologii. Mam zaszczyt brać udział w jego tworzeniu. W Samodzielnym Publicznym Wojewódzkim Szpitalu Zespolonym w Szczecinie opracowujemy wraz z Zespołem Psycholożek pierwszy całościowy, specjalistyczny, innowacyjny “program wsparcia psychoprehabilitacyjnego”. Program będzie ukierunkowany na wzmocnienie u pacjentów strategii radzenia sobie ze stresem związanym z leczeniem onkologicznym oraz na redukcję szkód psychicznych spowodowaną długotrwałą, przewlekłą chorobą. Oddziaływanie psychoonkologiczne i interwencje zawarte w naszym innowacyjnym programie będą wpływały mobilizująco na układ immunologiczny pacjentów SPWSZ tak, aby ich psychika wzmacniała ciało w procesie leczenia psychoonkologicznego.

V seminarium. Wewnętrzny świat traumy. Sandplay Therapy w leczeniu traum złożonych vol 2/3.

Zapraszam na drugą część seminarium z cyklu LABORATORIUM SANDPLAY :

„Wewnętrzny świat traumy. Sandplay Therapy w leczeniu zaburzeń pourazowych u dzieci i dorosłych.„

która będzie poświęcona tematyce

„Traumy złożonej i jej specyfice w Terapii w Piaskownicy.”

Cykl 3 seminariów poświęcony psychoterapii zaburzeń pourazowych (posttraumatycznych) z zastosowaniem metody Sandplay Therapy zainicjuje pierwsze seminarium czerwcowe zogniskowane wokół traumy wczesnodziecięcej i relacyjnej. W ramach seminarium uczestnicy zapoznają się z symboliką, jaka pomaga pacjentom w ekspresji wewnętrznych pourazowych, rozszczepiających doświadczeń. Wspólnie przyjrzymy się opowieściom mitologicznym i baśniowym, które ilustrują archetypowe obrony jaźni oraz inne mechanizmy obronne prowadzące do rozszczepienia oraz wewnętrznej alienacji, których doświadczają pacjenci z zaburzeniami pourazowymi. Odbędzie się praca w parach, w grupie, a także prezentacja przypadku klinicznego, która będzie ilustrowała proces psychoterapii z zastosowaniem Sandplay prowadzący do reintegracji posttraumatycznej i powrotu pacjenta do zdrowia.

Termin:  30.09.2023

(10.00-18.00)

Opłata: 800 zł/seminarium

IV seminarium. Wewnętrzny świat traumy. Sandplay Therapy w leczeniu zaburzeń pourazowych vol 1/3.

IV seminarium z cyklu LABORATORIUM SANDPLAY : „Wewnętrzny świat traumy. Sandplay Therapy w leczeniu zaburzeń pourazowych u dzieci i dorosłych. 

część 1. Wczesnodziecięca trauma relacyjna. – 24.06.2023

część 2. Traumy złożone i ich specyfika w Terapii w Piaskownicy – wrzesień 2023.

część 3. PTSD i interwencja kryzysowa z zastosowaniem Sandplay Therapy – listopad 2023. 

Cykl 3 seminariów poświęcony psychoterapii zaburzeń pourazowych (posttraumatycznych) z zastosowaniem metody Sandplay Therapy zainicjuje pierwsze seminarium czerwcowe zogniskowane wokół traumy wczesnodziecięcej i relacyjnej. W ramach seminarium uczestnicy zapoznają się z symboliką, jaka pomaga pacjentom w ekspresji wewnętrznych pourazowych, rozszczepiających doświadczeń. Wspólnie przyjrzymy się opowieściom mitologicznym i baśniowym, które ilustrują archetypowe obrony jaźni oraz inne mechanizmy obronne prowadzące do rozszczepienia oraz wewnętrznej alienacji, których doświadczają pacjenci z zaburzeniami pourazowymi. Odbędzie się praca w parach, w grupie, a także prezentacja przypadku klinicznego, która będzie ilustrowała proces psychoterapii z zastosowaniem Sandplay prowadzący do reintegracji posttraumatycznej i powrotu pacjenta do zdrowia. 

Zachęcamy uczestników do zaplanowania udziału w całości –  we wszystkich 3 seminariach cyklu poświęconego zaburzeniom posttraumatycznym. Kolejne części seminarium są jego kontynuacją.

Termin:  24.06.2023

Opłaty: 700 zł/seminarium

Sobota 10.00-18.00 (1 h przerwa na obiad)

Czas trwania seminarium: 10h seminaryjnych

Prowadząca:  Agata Giza-Zwierzchowska (Szczecin) dr n. med., psycholożka, specjalistka psychologii klinicznej, psychoterapeutka,  Router International Association for Analytical Psychology, certyfikowana psychoterapeutka Sandplay (Individual Member of International Society for Sandplay Therapy ), współautorka publikacji “Wprowadzenie do Terapii w Piaskownicy – Sandplay Therapy” 

Seminaria cyklu LABORATORIUM SANDPLAY odbywają się co 2- 3 miesiące, łącznie kilka razy w roku. Na każde z seminariów obowiązuje osobne zgłoszenie na maila gizazwierzchowska@gmail.com . Ilość miejsc jest ograniczona.

Zapraszam do LABORATORIUM SANDPLAY na seminarium „Nić Ariadny”

Zapraszam na pierwsze seminarium z cyklu LABORATORIUM SANDPLAY które poprowadzę już 14 maja 2022. Seminaria cyklu LABORATORIUM SANDPLAY będą dobywały się co 2- 3 miesiące, łącznie kilka razy w roku. Będą poświęcone różnym aspektom metody Terapii w Piaskownicy.

Pierwsze seminarium, zatytułowane „Nić Ariadny. Sandplay Therapy i funkcja transcendentna psychiki„ będzie poświęcone symbolizacji która niczym „Nić Ariadny” prowadzi nas do nieświadomego świata w każdym z nas. Sandplay Therapy opiera się pracy z przeniesieniem oraz na podejmowaniu w ramach relacji terapeutycznej aktywności, która zmierza do połączenia materiału świadomego z nieświadomym. Carl Gustav Jung nazywał tę mentalną aktywność funkcją transcendentną. Ta “pośrednicząca” funkcji psychiki pozwala – przy udziale nieświadomego, symbolicznego materiału – na zjednoczenie przeciwstawnych tendencji psychiki, co prowadzi do jej rozwoju i integracji. W ramach seminarium odbędą się ćwiczenia grupowe oraz w parach, podczas których każdy uczestnik będzie mógł doświadczyć samodzielnie funkcji transcendentnej w procesie Sandplay oraz pracy z własnym materiałem nieświadomym. na seminarium zaprezentuję także materiał kliniczny. Zapraszam do udziału w LABORATORIUM SANDPLAY. Zgłoszenia na gizazwierzchowska@gmail.com

cz. 2 Kogo dotyczy „syndrom dziecka zastępczego”?

2 część artykułu „Syndrom dziecka zastępczego jako efekt traumy relacyjnej” Niebieska Linia 6/137/2021

Dług ocalonego – czy żyję ponieważ ktoś inny umarł?

Aleksandra była głęboko uzależniona od opiatów, kiedy zaszła w ciąże z przypadkowo poznanym mężczyzną. Po porodzie, syna oddała do adopcji. Po latach terapii udało jej się wyjść z nałogu, odbudować swoje życie i urodzić kolejne, tym razem już upragnione dziecko. Mały Patryk był “cudownym dzieckiem”. Zaskakiwał bystrością nauczycieli i dystansował w konkursach naukowych swoich rówieśników. Dorosły – został jednym z lepszych lekarzy w mieście. Pracował z poświęceniem, pomimo tlącej się w jego duszy depresji którą pogłębiały kolejne rozpady jego osobistych związków…

Wiele zastępczych dzieci żyje spłacając dług ocalonego. Jedni poświęcają się dla innych, inni nie szanują swoich granic, wchodząc w powikłane relacje intymne i dokonując nieświadomej pokuty za niezawinioną śmierć rodzeństwa. Poczucie winy Ocalonego jest wszechobecną, nieuświadomioną rzeczywistością każdego zastępczego dziecka. Dziecko, które zastępuje zmarłego brata czy siostrę, ma bowiem irracjonalne poczucie winy za to, że przeżyło. Wszystkie rodzeństwa rywalizują o miłość matki. Każde dziecko nieświadomie chce być tym jedynym i pierwszym. Jednak martwy pierworodny brat lub siostra nakłada na to tak zwane zwycięstwo poczucie winy. W takich okolicznościach zastępcze dziecko nigdy nie może skraść serca swojej matki. Dlatego jego starania nigdy się nie kończą. Ma niekończące się poczucie, że jest “niewystarczająco dobre” .

Pominięcia diagnostyczne

Syndrom Dziecka Zastępczego zazwyczaj jest pomijany przez psychologów i psychoterapeutów podczas pracy z pacjentem. Jest uznawany za mało istotny lub wręcz pozostaje nieodkrytym faktem z życia pacjenta. Tymczasem jest to bardzo istotny parametr kliniczny mający wpływ na rozumienie problematyki pacjenta i przebieg jego psychoterapii. Z Syndromem Dziecka Zastępczego w mojej kilkunastoletniej praktyce klinicznej i psychoterapeutycznej spotkałam się wielokrotnie. U jednych pacjentów ukrywały go nękające latami zaburzenia depresyjne, zaburzenia obsesyjno-kompulsywne, psychosomatyczne symptomy i lęki. U drugich nawracające uporczywe myśli związane ze śmiercią, które nie miały specyficznego źródła. U innych masywne poczucie winy towarzyszyło im latami i nie poddawało się wielokrotnym próbom analizy i przepracowania. Syndrom Dziecka Zastępczego powoduje w wielu przypadkach traumę relacyjną. Zaburzenie to ma genezę we wczesnym okresie rozwoju i jest związane ze stylem przywiązania, który konstytuuje się w psychice dziecka poprzez to jak opiekun reaguje na jego potrzeby, które niemowlę sygnalizuje matce płaczem. Rodzic w emocjonalnym zamrożeniu odtrąca nieświadomie “zastępcze” dziecko lub projektuje na nie wiele nieświadomych fantazji i pragnień które były adresowane do jego poprzednika. Jeśli matka (lub inny opiekun) z powodu depresji lub emocjonalnego zamrożenia nie reaguje adekwatnie na płacz dziecka, zaczyna ono wycofywać się do wewnętrznych archetypowych obron i zamykać na zewnętrzny świat. Taka zaburzona komunikacja wytwarza w dziecku mechanizm poczucia odrzucenia i głębokiej emocjonalnej frustracji. Stan tego dojmującego braku często prowadzi do wykształcenia się somatyzacji i zaburza rozwój mechanizmów obronnych co dalej ujawnia się trudnościami w przystosowaniu się do wymagań w pierwszych latach szkolnych lub dorosłości. Dziecko czuje się zagrożone przez środowisko, na kolejnych etapach rozwoju i często nie potrafi budować zdrowych relacji ze swoimi rówieśnikami.

Syndrom Pokolenia Zastępczego

Psychologiczne skutki traumy zawierają się w ludzkim DNA poprzez kolejne cztery pokolenia. Masowe zagłady które miały miejsce w poprzednim wieku, nadal są obecne w symptomach, snach i fantazjach tych, którzy współcześnie korzystają z psychoterapii. Schellinski (2016) pisze o Syndromie Pokolenia Zastępczego mając na uwadze to, że II wojna światowa doprowadziła do śmierci około siedemdziesięciu dwóch milionów ludzi. Liczba ta obejmuje wiele milionów dzieci, które zaginęły, zostały zabite lub zagłodzone. Ponad półtora miliona żydowskich dzieci zostało zamordowanych w nazistowskich obozach koncentracyjnych. Nie mamy danych ilościowych, które ukazywałyby ile narodziło się w ich miejsce zastępczych dzieci. Oglądamy tylko czubek góry lodowej tego demograficznego zjawiska w biografiach pacjentów. Historie rodzinne ukazują dobitnie, że pragnienie zastąpienia dziecka w rodzinach było w historii ludzkości i nadal jest powszechne.

Psychoterapia traumy relacyjnej w kontekście Syndromu Dziecka Zastępczego

Przepracowanie skutków traumatycznych przeżyć z przeszłości jest jedynym sposobem na odzyskanie własnego życia przez dorosłe zastępcze dzieci. Poczucie winy, pustka wewnętrzna, niskie poczucie własnej wartości, brak kontaktu z własnymi potrzebami to tylko niektóre z wielu możliwych symptomów traumy relacyjnej dotykającej zastępcze dzieci. Traumatyczne, nieuświadomione dziedzictwo jest żywe i destrukcyjnie oddziałuje przez ich całe dalsze, dorosłe życie, dopóki ktoś nie pomoże je odkryć i zwerbalizować. Istnieje jeszcze możliwość przeciwdziałania wystąpieniu Syndromu Dziecka Zastępczego poprzez ofertę psychoterapii skierowaną do matek po stracie okołoporodowej, a także ciężarnych w kolejnych, po stracie ciążach. Psychoterapia tego typu powinna uwzględniać wspieranie doświadczenia żałoby m.in. poprzez nadanie znaczenia dla współistnienia żywych i zmarłych niemowląt w procesie terapeutycznym. Dla matki istotnym jest, aby pozostać w kontakcie emocjonalnym ze swoim utraconym dzieckiem i wspomnieniami o nim. Ważne, aby kobieta mogła włączyć to doświadczenie do sekwencji ważnych, budujących jej tożsamość wydarzeń biograficznych. Jest to warte podkreślenia, ponieważ takie doświadczenie zazwyczaj bywa pominięte w trakcie psychoterapii, co często prowadzi do obarczenia dziecka, które jest w drodze. Podobnie istotne jest uwzględnienie w psychoterapii przepracowania tajemnicy, która jest związana z aborcją, terminacją ciąży lub oddaniem dziecka do adopcji, które poprzedzają narodziny zastępczych dzieci. W tym przypadku, tak jak i powyżej, ważne jest aby pomóc przywrócić doświadczenie utraconych dzieci ich matkom i włączyć je do biografii całej rodziny.

*** imiona wszystkich osób wymienionych w artykule zostały zmienione dla zaufania ich poufności

Bibliografia

Cain A. C. & Cain B. S. (1964). On replacing a child. Journal of the American Academy of Child Psychiatry, 3(3), 443-456.
Macfie J., Fitzpatrick K., Rivas E., & Cox M. J. (2008). Independent influences on mother-toddler role reversal: Infant-mother attachment disorganization and role reversal in mother’s childhood. Attachment and Human Development, 10, 29-39.
Schellinski K., (2016) Is a Replacement Child part of a cultural Complex in the European Psyche?, W: Europe’s Many Souls, pod red. Rasche J., Singer T., Spring Journal Books, 377-406

Autorka: Agata Giza-Zwierzchowska – dr n. med., psycholog kliniczny, certyfikowana psychoterapeutka, Router w International Association for Analytical Psychology (IAAP)